Jak latać dronem i nie pójść siedzieć

Fotografia z powietrza z wykorzystaniem bezzałogowych statków powietrznych, zwanych potocznie dronami, zyskuje na popularności. Urządzenia stają się coraz tańsze, coraz prostsze w obsłudze i coraz popularniejsze. Do tego stopnia, że nikogo już nie dziwi prezent dla dziecka w postaci wielowirnikowca. Coraz częściej też wysyłamy nasze aparaty w powietrze za pomocą takich urządzeń, aby wykonać ciekawe i unikalne zdjęcia lub klipy. I dobrze. To kolejny sposób na to, aby pochwalić się nowym świeżym kadrem bez konieczności wynajmowania śmigłowca lub samolotu. Jest jednak małe ale… Chodzi o bezpieczeństwo.

Niejednokrotnie patrząc na to, gdzie i jak ludzie korzystają z wielowirnikowców – włos mi się jeży na głowie. Poczynając od lotów w strefach zakazanych, w strefach kontrolowanych lotnisk, a kończąc na robieniu wygibasów kilkadziesiąt centymetrów nad głowami filmowanego tłumu. Jestem przekonany, że prędzej lub później dojdzie do poważnego incydentu lub katastrofy spowodowanej bezmyślnością operatora drona.

Prawo jazdy na drona

Trzeba mieć, ale nie zawsze i nie każdy mieć je musi. W Polsce prawo dotyczące lotów bezzałogowych jest całkiem życzliwe dla użytkowników tych maszyn. Możemy latać bez uprawnień modelami o masie startowej do 25 kilogramów! Sam się boję pomyśleć, jakie szkody może wyrządzić 25 kilogramowy model w nieuprawnionych rękach. Tak czy siak te 25 kilogramów to graniczna wartość. Ale nie w każdej sytuacji możemy latać bez uprawnień. Znaczenie ma typ lotu.

To, co jest istotne w przepisach, to rozgraniczenie między lotami sportowymi i rekreacyjnymi, a lotami komercyjnymi. Wpis ten dedykuję tym, którzy latają rekreacyjnie, bo osoba świadcząca komercyjne loty jest już po takim kursie i posiada świadectwo kwalifikacji – lub jeśli nie, a doczytała tutaj – już powinna szukać informacji na temat takiego świadectwa, kursów i egzaminów.

Posiadanie świadectwa kwalifikacji jest obowiązkiem wynikającym z art. 95 ust. 2 pkt. 5a ustawy z dn. 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (Dz. U. z 2012 r. poz. 933, z późn. zm.) nałożonym na osoby będące operatorami bezzałogowych statków powietrznych używanych w celach innych, niż rekreacyjne lub sportowe.

Jeśli więc sobie latacie nad łąką i robicie zdjęcia dla siebie, do szuflady albo w celu rozbudowania swojego portfolio, to powinniście wiedzieć z grubsza tyle, co osoby posiadające świadectwo kwalifikacji. To, że nie musicie posiadać prawa jazdy, jeżdżąc rowerem po drogach publicznych nie znaczy, że możecie nie znać znaków drogowych. Tu jest dokładnie tak samo – wolno nam latać bez kwitów, ale musimy robić to zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Niebo – dla rozważnych

Zacznijmy od tego, że zgodnie z przepisami prawa lotniczego, każdy ma równe prawa do przestrzeni powietrznej nad terytorium RP. Jednak aby jakoś zapanować nad wszystkim co fruwa – cała przestrzeń powietrzna podzielona jest na strefy. Pierwszy podział, który wyraźnie rzuca nam się w oczy to strefa niekontrolowana i strefa kontrolowana.

Podstawowa różnica między nimi polega na tym, że w strefie klasy G (niekontrolowanej) – w uproszczonym skrócie za separację odpowiada pilot (statku powietrznego lub modelu). To my musimy pilnować, aby nikt na nas nie wpadł i abyśmy my nie wpadli na nikogo.

Są znikome szanse na to, że pilot samolotu zobaczy wielowirnikowiec wielkości DJI Phantom, lecąc samolotem ponad 100 km/h. Czasem ciężko jest zauważyć inny samolot, a co dopiero model wielkości garnka. Prawda jest taka, że to na nas spoczywa obowiązek zapewnienia separacji.

Z kolei w strefie kontrolowanej za separację odpowiada sztab ludzi, który każdemu statkowi powietrznemu, w tej przestrzeni, wydaje polecenia, w jakim kierunku i na jakiej wysokości ma się przemieszczać. To ludzie na ziemii ogarniają cały ten „bałagan”, więc łatwo sobie wyobrazić, co się stanie, gdy wlecimy tam swoim dronem bez pytania kogokolwiek i ile możemy narobić złego. A zatem:

Operatorzy modeli latających oraz bezzałogowych statków powietrznych o maksymalnej masie startowej nie większej, niż 25 kg używanych wyłącznie w operacjach w zasięgu wzroku operatora (VLOS) planujący loty w strefach kontrolowanych lotnisk mają obowiązek dokonać zgłoszenia do PAŻP na minimum 3 dni robocze przed planowanymi lotami celem określenia możliwości i warunków wykonania lotów. W przypadku lokalizacji lotów w opublikowanych rejonach ograniczeń lotów wymagane jest zgłoszenie na minimum 5 dni przed lotami. Dla zgłoszeń niezachowujących wymaganego terminu PAŻP zastrzega sobie możliwość niewydania warunków lotu.

Wniosek z tego jest jeden: w strefie niekontrolowanej lata się dużo łatwiej. Z kolei wlot do strefy kontrolowanej bez wcześniejszego ustalenia może się wiązać z dość poważnymi konsekwencjami prawnymi.

Strefy – o co w tym wszystkim chodzi?

Z całej naszej przestrzeni powietrznej wykrojone są mniejsze strefy. Z jednej strony ich granice naniesione są na mapie. Z drugiej zaś, jako że operujemy w przestrzeni trójwymiarowej, to podane są wysokości granic górnych i dolnych.

Zacznijmy od dość mało czytelnej mapy, takiej jak ta. Warto zauważyć, że oprócz wyrysowanych granic na mapie (kolorowych wielokątów lub okręgów), mamy te strefy opisane nazwą i granicami pionowymi (mapa w pełnej rozdzielczości).

Znajdziemy tam takie oto strefy:

  • R12 Kampinoski Park Narodowy GND/3800;
  • R13 Karkonoski PN GND/FL85;
  • EPP10 GND/2700.

Skrót GND nawiązuje do poziomu ziemi:

  • 3800 – to wysokość podana w stopach;
  • FL85 – Flight Level 85 (8500 stop).

Aby to lepiej zrozumieć, warto wiedzieć, że stopa ma około 30 centymetrów.

Idąc tym tropem: nad Karkonoskim Parkiem Narodowym (oczywiście w obrębie granic strefy), nie wolno latać statkami powietrznymi z napędem mechanicznym od poziomu ziemi do 8500 stóp, a więc prawie do wysokości 2600 m n.p.m. Co ważne, nie ma w tej strefie zakazu lotów bez napędu mechanicznego. Zatem fotografia z latawca: tak, fotografia z UAV (potocznie zwanego dronem) tylko po uzyskaniu zgody.

Jeśli przyjrzymy się z kolei lewobrzeżnej Warszawie, zauważymy, że w większości należy ona do CTR EPWA (CTR — strefa kontrolowana EPWA kod ICAO Lotniska Chopina, gdzie EP to skrót od Europe Poland, natomiast WA definiuje lotnisko Chopina w Warszawie). Zatem wiemy już, że aby latać w CTR, musimy mieć wydaną zgodę. Co więcej, po dokładniejszym przejrzeniu map Warszawy, okaże się, że jest tam też ROL48[/b] (Rejon Ograniczeń Lotów), który obejmuje większość dzielnicy Śródmieście i obowiązuje od GND do 2000 ft.

Jeśli więc chcemy latać w obrębie dzielnicy Śródmieście, to musimy nie tylko mieć zgodę na lot w CTR EPWA, ale również zgodę na lot w ROL 48, a tu władze odpowiedzialne za ograniczenia w przestrzeni powietrznej to Biuro Ochrony Rządu informujące na swych stronach o procedurach wydania zgody na lot.

Widać wyraźnie, że latając dronem bardzo łatwo jest wejść w konflikt z prawem przez własną niewiedzę lub brak rozeznania.

Warto teraz przyjrzeć się tym skrótom tak, abyśmy wiedzieli, czym różni się TMA, CTR i EPP. Część z przestrzeni jest aktywna cały czas, zaś część tylko czasowo (np. TRA lub TSA).

Wysokość 150 m AGL (Above Ground Level) jest w miarę bezpieczna dla nas, ponieważ to minimalna wysokość lotów VFR załogowych statków powietrznych.

Krótki opis z punktu widzenia pilota drona:

  • CTR (Control Zone) - w strefach kontrolowanych lotnisk CTR wykonywanie lotów UAV możliwe jest po uprzednim zgłoszeniu i uzyskaniu warunków lotu i zgody od PAŻP;
  • TMA (Terminal Control Area) - w strefach kontrolowanych TMA wykonywanie lotów UAV możliwe jest po uprzednim zgłoszeniu i uzyskaniu warunków lotu i zgody od PAŻP;
  • ATZ (Aerodrome Traffic Zone) - w strefach ruchu lotniskowego cywilnych lotnisk niekontrolowanych ATZ w czasie ich aktywności wykonanie lotu UAV jest możliwe tylko po uzgodnieniu z zarządzającym daną strefą;
  • EA, ROL - w strefach EA (Exercise Area)/ROL (Rejon Ograniczeń Lotów), w czasie ich aktywności loty UAV są możliwe tylko po uzgodnieniu z zarządzającym daną strefą;
  • AAA - w strefach, dla których wydano ostrzeżenie nawigacyjne, należy zachować szczególną ostrożność. Jeśli istnieje możliwość kontaktu, warto poinformować o swoich lotach;
  • D lub EPD (Danger Area) - w strefach niebezpiecznych (poligony wojskowe) i w czasie ich aktywności, loty UAV są możliwe tylko po uzgodnieniu z zarządzającym daną strefą;
  • R lub EPR (Restricted Area) - w strefach o ruchu ograniczonym EPR loty UAV są dozwolone po uzyskaniu zgody od zarządzającego. Warunki zakazów lub graniczeń lotów w strefach EPR w tym w przestrzeniach nad miastami o liczbie mieszkańców powyżej 25 000 oraz zasady odstępstw określa Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 24 października 2011r. w sprawie zakazów lub ograniczeń lotów na czas dłuższy niż 3 miesiące.
  • P lub EPP (Prohibited Area) - w strefach o ruchu zakazanym EPP loty UAV są zabronione;
  • TSA (Temporary Segregated Area) - w aktywnych strefach TSA obowiązuje całkowity zakaz lotów wszelkich statków powietrznych, z wyjątkiem tych należących do organizacji które przestrzenie te zarezerwowała. Jednym słowem Aktywna TSA, znaczy zakaz lotów UAV;
  • TRA (Temporary Reserved Area) - w aktywnych strefach z ograniczeniami TRA loty UAV są dozwolone jedynie po uzyskaniu zgody od zarządzającego tą przestrzenią;
  • MATZ (Military ATZ) - w aktywnych strefach ruchu lotniskowego lotnisk wojskowych MATZ wykonanie lotu UAV jest możliwe tylko po uzgodnieniu z zarządzającym daną strefą;
  • MRT (Military Route) - stała trasa lotnictwa wojskowego na małej wysokości W aktywnych wojskowych drogach niskich lotów MRT obowiązuje całkowity zakaz lotów wszelkich statków powietrznych, z wyjątkiem tych należących do organizacji które przestrzenie te zarezerwowała;
  • ADIZ (Air Defense Identyfication Zone) - strefa identyfikacji obrony powietrznej ustanowiona wzdłuż granicy z Rosją, Białorusią i Ukrainą w zakresie wysokości bez ograniczeń i o szerokości 15 km w głąb terytorium RP. Wszelkie loty UAV wymagają uzyskania zgody.

Z całą pewnością obsługa aktualnych map i sprawdzanie na bieżąco, które strefy są aktywne da nam 100% pewność, że nasz lot przeprowadzony będzie zgodnie z przepisami.

Pomoce ułatwiające życie

Jest jednak troszkę ściągawek ułatwiających życie.Pierwsza to mapa, gdzie zaznaczono obszary z całkowitym zakazem lotów oraz przestrzenie, w których przed lotem wymagany jest kontakt lub zgoda. Bardzo uproszczony sposób, ale już na dzień dobry umożliwia uniknięcie kłopotów.

Druga metoda to mapa Google z zaznaczonymi granicami stref i możliwością włączania lub wyłączania poszczególnych z nich. Dzięki temu jestem w stanie zaglądać, jaka strefa leży poniżej innej. Korzystam z niej często – planując lot w danym obszarze tak, aby mieć pewność, że nie wlecę tam, gdzie nie należy.

Jak widać jest ona bardziej szczegółowa niż wspomniany wcześniej ROL 48 (tu pod nazwą EA 48) już na mapie widnieje, a po kliknięciu w ten obszar uzyskujemy więcej informacji:

  • Min: 0 ft, Max: 2000 ft;
  • Ważne od: 16–02-04 do: 16–04-27;
  • Źródło: SUP 07/16, VFR SUP 18/16;
  • Całkowity zakaz wykonywania lotów z wyjątkiem: - loty o statusie: HEAD, STATE, HOSP, FFR, — loty lotnictwa państwowego, — loty Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, — loty zdalnie sterowanych statków powietrznych (RPA) po uzyskaniu zgody BOR;
  • Kontakt: Służba Operacyjna BOR +48226065116; +48226065117.

I wreszcie trzecie rozwiązanie – najwygodniejsze, przenośne i najprostsze. To stosunkowo świeża aplikacja o nazwie Droneradar.eu. Występuje ona w dwóch wersjach: zwykłej i premium. Program jest również dostępny na urządzenia z systemem iOS.

To rozwiązanie, najprostsze z możliwych, ponieważ nasz tablet czy telefon, rozpoznaje, gdzie się znajdujemy, a następnie analizuje, czy w danej strefie możemy latać. Mamy więc cały podział stref powietrznych sprowadzony do trzech kolorów.

  • Czerwony – nie lataj;
  • Pomarańczowy – istnieją ograniczenia. Sprawdzisz, klikając ikonę Airspace, w prawym dolnym rogu. W zakładce znajdziesz numer telefonu do zarządzających przestrzeniami powietrznymi.
  • Zielony – możesz latać z uwagą do wysokości 150 m nad terenem.

Oczywiście, jest to daleko idące uproszczenie, ale na pewno się sprawdza i będzie wygodniejsze, niż analizowanie definicji każdej ze stref. Dodatkowo strefy są wyświetlane w urządzeniu mobilnym, ale możemy je również przejrzeć przez stronę www, gdzie znajdziecie też trochę więcej informacji o samym programie.

Dobre praktyki

Oprócz stref, w które możemy wlecieć lub nie, warto pochylić się nad innymi kwestiami bezpieczeństwa. Wiele przydatnych informacji znajdziemy na stronie ULC (Urzędu Lotnictwa Cywilnego).

W zasadzie na każdej stronie ULC przeczytamy, że sportowe i rekreacyjne latanie dronami jest bezpieczne, o ile stosujemy się do kilku zasad:

  • Lataj w zasięgu wzroku na otwartej przestrzeni;
  • Nie lataj w pobliżu lotnisk;
  • Nie lataj nad ludźmi;
  • Nie lataj nad miastami i budynkami;
  • Nie lataj nad drogami.

Wykonywanie zdjęć czy filmów niejednokrotnie będzie nas stawiało w sytuacji sprzecznej z tymi zasadami, np. trzeba będzie latać nad budynkami. Z całą pewnością grunt to rozsądek i pomyślunek. Trzeba pamiętać, aby nasz dron był w zasięgu wzroku. Latanie nad ludźmi też wiąże się z dość dużym ryzykiem. Warto wziąć pod uwagę czarny scenariusz, że nasz spadający model uszkodzi coś lub kogoś. Oczywiście lepiej zapobiegać, niż leczyć, ale posiadanie OC jest bardzo mądrym posunięciem.

Dobrą praktyką jest też zgłaszanie informacji o locie do FISu. Trzeba zadzwonić tam czysto informacyjnie, podając miejsce lotu, pułap i czas startu. Za każdym razem spotykam się z prośbą o telefon po zakończeniu lotu. Tak może wyglądać przykładowa rozmowa:

Rozmowa telefoniczna

  • Modelarz: Dzień dobry, chciałem zgłosić lot tu i tu, pułap tyle a tyle, czas lotu to około 30 minut.
  • FIS: Dziękuję, przyjąłem, miłego lotu, i poproszę o telefon po zakończeniu.

Dane kontaktowe:

  • FIS Warszawa [119,450 MHz] +48 22 574–55-85 faks +48 22 574–75-86
  • FIS Gdańsk [127,150 MHz] +48 22 574–74-85 +48 58 340 74–85 faks +48 22 574–74-86
  • FIS Kraków [119,275 MHz] +48 22 574–75-85 +48 12 639–75-85 faks +48 22 574–75-86
  • FIS Poznań [126,300 MHz]+48 22 574–73-85 +48 61 896–73-85 faks +48 22 574–75-86
  • FIS Olsztyn [118,775 MHz] +48 22 574–5588 faks +48 22 574–75-86

Jest to o tyle istotne, że FIS ma świadomość o naszej obecności w danym miejscu. Dzięki temu jest w stanie poinformować innych użytkowników przestrzeni o obecności drona w konkretnym miejscu i godzinie oraz ostrzec przed ewentualnym zagrożeniem dla załogowych statków powietrznych.

Wszystkie dane w tym poradniku mają charakter informacyjny i mogą służyć jedynie jako materiał dodatkowy do planowania lotów. Operator bezzałogowego statku powietrznego (UAVO) pozostaje odpowiedzialny za zdobycie wszystkich niezbędnych informacji i zgód, zapewniających bezpieczne wykonanie lotu, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Zobacz więcej artykułów z serii: Podstawy fotografii

Podziel się:

Przeczytaj także:

Także w kategorii Poradniki:

7 powodów, dla których warto być fotografem Fotografia makro - praktyczne porady dla początkujących [poradnik] Jak fotografować koty, aby nie dostać przy tym kota [poradnik] Popularne miejsca na świecie, w których nie można fotografować Jak fotografować sztuczne ognie, czyli fajerwerki? [poradnik] Inspirujące pomysły na ciekawe zdjęcia zimą Dostałem swój pierwszy aparat. Co warto wiedzieć na początku? [poradnik] Fotografowanie w zimie - praktyczne rady, jak dbać o sprzęt i swoje zdjęcia Jak uzyskać na zdjęciach piękny bokeh? Wystarczy 5 minut [poradnik] Nowa lustrzanka do 2000 zł - na które aparaty warto zwrócić uwagę? 10 rzeczy, których fotograf nie powinien robić [poradnik] Co oznaczają numery i litery umieszczone na obiektywie? Efekt „sklepienia” sposobem na ciekawe zdjęcia 8 dobrych rad dla początkujących fotografów [poradnik] Karty pamięci - jak odszyfrować ich oznaczenia i którą kartę wybrać? [poradnik] Jeśli nie Photoshop, to co? Alternatywne, darmowe programy do edycji zdjęć Fotografowanie w krajach egzotycznych. Skuteczne rady, jak się przygotować Lepsze panoramy w Adobe Lightroom i Photoshop? Sprawdzamy jak działa nowa funkcja Boundary Warp 5 planet w jednej linii na porannym niebie Wszystko, co chcesz wiedzieć o fotografii ślubnej, ale boisz się zapytać Litr czystej polskiej dumy narodowej, czyli przejeżdżka Ferrari 458 Italia Balans bieli - wszystko, co musisz o nim wiedzieć [poradnik] BBC uczy nas, jak nagrywać zachwycające dokumenty za grosze. My też mamy coś dla was Fotografie pocięte w czasie, czyli jak tworzyć time slice - fotograficzne przekroje czasowe

Popularne w tym tygodniu:

Fotografia makro - praktyczne porady dla początkujących [poradnik] Karol Nienartowicz: „W zdjęciach zawsze szukam współistnienia pięknej treści i formy" Jak dodać kilka kilogramów na zdjęciu, czyli czemu smartfon to nie jest dobry aparat do portretów 7 powodów, dla których warto być fotografem Czy minuta wystarczy, aby nauczyć się czegoś nowego z Photoshopa? Adobe twierdzi, że tak Dlaczego czasami fotografuję za darmo? Jak sprawdzić przebieg migawki w aparacie? Powody, dlaczego warto nagrywać w 4K już teraz Wizjer optyczny czy elektroniczny? Tak to widzimy Jak zrobić dobre zdjęcie na aukcje internetowe? Proste, tanie, domowe sposoby [wideoporadnik] LEPSZA FOTOGRAFIA LEPSZY FILM